فعل امر و نهی

فعل: درهر زبان و به ویژه زبان ترکی فعل از اهمیت ویژه ای برخوردار است.چرا که تمام جملات با استفاده از یک یا چند فعل ساخته می شود.

مصدر در زبان ترکی: علامت مصدر در زبان ترکی mek- و mak- می باشد که با حذف  مصدر از فعل ریشه فعل به دست می آید. با این کار ما فعل امر غیر محترمانه را نیز ساخته ایم.

Almak      گرفتن       Gitmek     رفتن       Görmek     دیدن     Okumak      خواندن

علامت مصدر mek- و mak- نیز تابع قانون هماهنگی اصوات (که در گذشته ذکر شد) می باشد.

در زبان ترکی فعل تنوع زیادی از لحاظ وجه و زمان دارد و به جرئت می توان گفت که در ترکی نزدیک به 18 نوع فعل وجود دارد که البته بعضی از این تعداد کاربرد زیادی ندارند و بیشتر در متون ادبی و حفوقی به کار می روند.

1. فعل امر: از آنجاییکه فعل امر در ترکی ساده تر از فعلهای دیگر ساخته می شود در ابتدا به توضیح این فعل می پردازیم.

برای ساختن فعل امر غیرمحترمانه کافی است مصدر را از فعل حذف کنیم. برای ساختن امر محترمانه یکی از ın,in,un,ün را (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) به ریشه فعل می افزاییم و برای ساختن امر خیلی محترمانه یکی از ınız,iniz,unuz,ünüz را (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) به ریشه فعل می افزاییم.

چند مثال:                                                        :Birkaç örnek

Girmek(وارد شدن): gir    بیا تو    girin   بفرمایید تو     giriniz    لطفا)بفرمایید تو)  

Almak(گرفتن):  al       بگیر       alın         بگیرید      alınız     لطفا) بگیرید)

Görmek(دیدن): gör  ببین        görün       ببینید     görünüz    لطفا) ببینید)  

Okumak(خواندن): oku    بخوان  okuyun   بخوانید     okuyunuz  لطفا) بخوانید)

* توجه داشته باشید که اگر ریشه فعل به یک حرف صدادار ختم شود یک حرف y میانجی بین زواید و ریشه فعل قرار می دهیم.

2. فعل امر منفی (نهی): با افزودن me- و ma- (با توجه به قانون هماهنگی اصوات) و افزودن پسوندهای ذکر شده در بالا فعل نهی ساخته می شود.

Girmek: girme  نیا تو    girmeyin   نیایید تو   girmeyiniz   لطفا) نیایید تو)  

Almak:  alma       نگیر     almayın     نگیرید     almayınız         لطفا) نگیرید)

Görmek: görme  نبین    görmeyin      نبینید    görmeyiniz      لطفا) نبینید)  

Okumak: okuma  نخوان   okumayın   نخوانید   okumayın        لطفا) نخوانید)