آموزش زبان ترکی استانبولی

قانون هماهنگی حروف صدادار:

در زبان ترکی قانون هماهنگی حروف صداداردر گفتار و نوشتار صحیح نقش به سزایی دارد.

بنابراین حروف ترکی را به دو بخش صدا دار و بی صدا تقسیم می کنیم:

۱. حروف صدا دار:  a،e،ı،i،o،ö،u،ü

2. حروف بی صدا: b،c،ç،d،f،g،ğ،h،j،k،l،m،n،p،r،s،ş،t،v،y،z  

در این مرحله حروف صدا دار را بررسی می کنیم.

حروف صدا دار از لحاظ حالت زبان و حالت لبها به چهار بخش تقسیم می شود:

1. حروف صدادار خشن (Kalın) :

a,ı,o,u

2. حروف صدادار نرم (İnce) :

e,i,ö,ü

3. حروف صدادار صاف (Düz) :

a,ı,e,i

4. حروف صدادار گـــرد (Yuvarlak) :

o,u,ö,ü

اکنون با دانستن قوانین بالا یاد می گیریم که چگونه یک وا ژه را بنویسیم. بدین ترتیب که اگر آن واژه یک واژه ترکی اصیل باشد و خارجی نباشد اگر اولین مصوت آن کلمه از هــر گروهی باشد باقی حروف هم باید از همان گروه باشند.ماننــــد:

Alın,Kadın,Pahalı,Farsça,Ilık,Sakın

Ekim,Görev,Türkçe,Evli,Bilet,Elli

Çocuk,Oku,Yolcu,Turgut,bulduk

Görür,Öbür,Gözüm,Gördüm,sözlük

چند نکته:

1. ممکن است واژه ای تـــرکی اصیل باشد ولی تابع قوانین آوایی ترکی نباشد.مانند:

Kardeş        برادر ،  Anne          مادر،Elma        سیب،Hangi        کدام

در واقع این واژه ها در ابتدا به صورت kardaş,ana,alma,hangı بوده است.اما لهجه خاص شــهر استانبول باعث نرم شدن یکی از حرف ها شده است.

2. در مورد واژه های غیر ترکی هیچ قانونی برای هماهنگی حروف صدادار وجود ندارد و ما مجبور به حفظ کــــردن دیکته صحیح آنها می باشیم.مانند:

Kalem     قلم, Kitap    کتاب, Ayip         عیب, Kafes         قفس, Beyaz         سفید  

Adres      آدرس, Teknoloji       تکنولوژی, Garip         غــریب, Adalet       عدالت 

در این مــرحله حروف بی صدا را بررسی می کنیم. 

حـــروف بی صدا به دو بخش اصلی تقسیم می شوند:

1. حروف بی صدای واک دار: b,c,d,g,ğ,j,l,m,n,r,v,y,z

2. حروف بی صدای بی واک: f,s,t,k,ç,ş,h,p

* برای راحتتر حفظ کردن حروف صداداربی واک آنها را به شکل فستکچی شاهاپ (Fıstıkçı şahap) حفظ می کنیم(به مهنای شهاب پسته فروش).

اکنون با دانســتن اطلاعات بالا به راحتی می توانیم پسوندهای مناسب را برای واژه های خود انتخاب کنیم.

1. اضافه شدن پسوند صامت: در افزودن پسوند صامت دقت می کنیم که اگر آخرین پسوند کلمه مان واکدار بود پسوندمان نیز واکدار و اگر بی واک بود پسوندمان نیز بی واک خواهد بود.مانند:

Çabuk(سریع)+ca          >>>>>    çabukça               (به سرعت)       

Yürek(قـــلب)+de         >>>>>     yürekte                   (در قلب)                

İstanbul(استانبول)+da     >>>>>    İstanbul'da *      (در استانبول)                     

İngiliz(انگلیسی)+ce        >>>>>    ingilizce                 (انگلیسی)   

* در مورد ' (kesme işareti) این توضیح لازم است که برای جدا کردن اسامی خاص (اسامی شهرها، کــشورها ، اشخاص و ...) و عدد و حروف اختصاری از پسوند استفاده می شود.مانند:

1998'ncı yıl                   2000 'den sonra        (بعد از سال 2000)

Saat 12'ye beş var                        (ساعت پنج دقیقه مانده به 12)

Ahmet'i çağır              (احمد را صدا کن)        Mehmet'e söyle     (به محمد بگو)

Ankara'ya gidelim       (به آنکارا برویـــم)    Tahran'dan geldi     (از تهـــران آمد)

THY'den     (از خطوط هوایی ترکیه)      TRT'de      (در نهاد رادیو-تلویزیون ترکیه)

در واژه های اصیل ترکی صامتهای واکدار "b","c","d","g" در پایان کلمه نمی آیند و به جای این حروف معادل بی واک آنها که به ترتیب عبارتند از "p","ç","t","k" استفاده می شود.مانند:

Bulut       (ابـــر) ,Ağaç      (درخــــت)

این قاعده حتی در مورد کلمات دخیل از زبان های دیگر نیز صدق می کند.مانند:

Kitap      (کتـــاب) ,Dert      (درد)

2. اضافه شدن پسوند صامت: هنگام اضافه شدن یک پسوند که با مصوت شروع می شود به یک پسوند که به یکی از چهار صامت بی واک ç,p,k,t ختم می شود صامت بی واک به معادل واکدار خود تبدیل می شود که به ترتیب c,b,ğ,d می باشد.مانند:

Sokak (کوچه) +a                           sokağa     (به کوچه)

Araç (وسیله) +ı                             aracı        (وسیله را)

Şurup (شربت)   +a                        şurubu    (شربت را)

Dert (درد)    +i                             derdi          (درد را)

* افعال از این قاعده مستثنا می باشند، اما سه فعل در ترکی بدین شکل تغییر می کنند:

Gitmek             (رفتن)           >>>>>     Gidiyor       (می رود)

Tatmak         (چشیدن)           >>>>>     Tadıyor       (می چشد)

(انجام میدهد)     Ediyor      <<<<<           (انجام دادن)       Etmek

(مراقب است) Güdüyor     <<<<<            (مراقب بودن)  Gütmek

 * اگر واژه ای به nk ختم شود صامت "k" نه به "ğ" بلکه به "g" تبدیل می شود.مثال:

Çelenk(تاج گل)+i                >>>>>>>>       Çelengi  (تاج گل را)

Renk(رنــگ)+i                  >>>>>>>>        Rengi    (رنگ را)

Ahenk(آهنــگ)+i                >>>>>>>>       Ahengi   (آهنگ را)

* هنگام افزودن  پسونذی که با یکی از صامتهای واکدار"d" و"c" شروع می شود به کلمه ای که به یکی از صامت های بی واک "ç","p","k","t" پایان می یابد ،صامت آغازین پسوند بی واک می شود یعنی به معادل بی واک خود تبدیل می شود.مانند:

Dolap(کمد) + dan        >>>>>>>>>>                    Dolaptan (از کمد)

Ağaç (درخت)+ dan     >>>>>>>>>>                     Ağaçtan (از درخت)

Kitap(کتاب) + da        >>>>>>>>>>                     Kitapta (در کتاب)

Sepet (سبد)+ de         >>>>>>>>>>                      Sepette (در سبد)

Sokak(کوچه) + da      >>>>>>>>>>                     Sokakta (در کوچه)

* قاعده بی واک شدن و واکدار شدن صامت ها در موارد زیر نقض می شود:

1. حروف واکدار g در پایان کلمات ماخوذ از زبان های اروپایی، بی واک نمی شود.مثال:

Türklog  ترک شناس  Katalog     (کاتالوگ)Monolog    مونولوگRing   (رینگ)

۲. صامت های بی واک موجود در پایان برخی کلمات اصیل ترکی و نیز برخی کلمات دخیل، هنگام افزودن پسوندهایی که با حروف مصوت شروع می شوند،واکدار نمی شوند.مثال:

Top(توپ)+u                >>>>>>                Topu (توپ را)            

Kırk(چهـــل)+ıncı          >>>>>>                Kırkıncı (چهلمین)

Sap(دسته)+ı                 >>>>>>                Sapı  (دسته را)

Et(گوشت)+i                 >>>>>>>              Eti (گوشت را)

Tüp(کپسول)+ü             >>>>>>>             Tüpü(کپسول را)

Kat(طبقه)+ı                 >>>>>>>              Katı (طبقه را)  

Koç(قوچ)+u                >>>>>>>              Koçu (قوچ را)

۳. در برخی کلمات تک هجایی برای جلو گیری از اختلاط معنایی حروف واکدار در پایان کلمه نیز می آیند.مثال:

At       (اسب) , Ad             (اسم) ; Hac      (حج) , Haç          (صلیب)

 در پایان از استاد محترم آقای ارسلان فصیحی که من از مطالب کتاب ایشان در این پست استفاده ویژه ای کردم تشکر و قدر دانی می نمایم.